Stress op het werk: signalen & oorzaken

Begrijp waar de druk vandaan komt

Stress op het werk merk je soms pas als je er al een tijdje middenin zit. Je slaapt slechter, piekert over gesprekken met collega’s of krijgt steeds minder gedaan terwijl je juist harder werkt. Misschien zie je het bij jezelf. Misschien zie je als manager dat meerdere mensen in je team korter reageren, vermoeid zijn of het overzicht verliezen.

Dan is het verleidelijk om direct te zoeken naar manieren om de stress te verminderen. Toch helpt het om eerst beter te begrijpen waar de stress vandaan komt. Want werkstress kan verschillende oorzaken hebben.

Soms is er simpelweg te veel werk. Soms ontbreekt de duidelijkheid waardoor mensen voortdurend moeten zoeken, afstemmen en herstellen. En soms maakt ons eigen denken een drukke periode nog een stuk zwaarder.

Wat zijn signalen van stress op het werk?

Stress ziet er bij iedereen anders uit. De ene collega wordt stiller en trekt zich terug. Een ander wordt juist ongeduldig, gaat harder werken of probeert overal controle op te houden.

Je kunt stress bijvoorbeeld merken, doordat je slechter slaapt en ook buiten werktijd met je werk bezig blijft. Je concentratie neemt af, je maakt sneller fouten of simpele beslissingen kosten opeens veel energie.

Ook in een team zie je signalen. Mensen reageren korter op elkaar, helpen elkaar minder makkelijk of hebben het gevoel dat ze voortdurend achter de feiten aanlopen. Overleggen kosten veel tijd en leveren weinig op. Kleine wijzigingen of extra verzoeken kunnen opeens verrassend veel irritatie veroorzaken.

Eén signaal zegt natuurlijk weinig. Een slechte nacht hebben we allemaal weleens. Wanneer verschillende signalen langere tijd aanhouden, is het verstandig om te onderzoeken wat er speelt.

Wat zijn veelvoorkomende oorzaken van stress op het werk?

Een volle agenda ligt voor de hand als oorzaak. Toch is het aantal taken maar een deel van het verhaal.

Onduidelijkheid kan minstens zoveel energie kosten.

• Wie bepaalt de prioriteiten?

• Wie is waarvoor verantwoordelijk?

• Wanneer is iets eigenlijk goed genoeg?

• Welke vergadering is echt nodig? En welke niet?

• Wat verwacht de manager en wat verwachten collega’s van elkaar?

Als antwoorden ontbreken, gaan mensen zelf invullen. Twee collega’s doen hetzelfde werk. Een taak blijft liggen, omdat iedereen dacht dat iemand anders hem oppakte. Medewerkers proberen vijf zaken tegelijk prioriteit te geven. Er wordt eindeloos afgestemd, omdat niemand precies weet wie een besluit mag nemen.

Dat voelt druk. En het ís ook druk, want al dat zoeken, herstellen en opnieuw afstemmen kost daadwerkelijk tijd.

We zien in teams regelmatig dat onduidelijkheden zich jarenlang opstapelen, waardoor mensen steeds meer hun eigen werkwijze ontwikkelen en dubbel werk ontstaat.

Stress op het werk kan ook ontstaan in de samenwerking

Je hoeft geen ruzie te hebben om stress te ervaren door collega’s. Een samenwerking die nét niet lekker loopt kan al behoorlijk veel ruimte in je hoofd innemen.

Denk aan een collega die afspraken regelmatig anders interpreteert. Een manager van wie je moeilijk kunt inschatten wat hij of zij verwacht. Een team waarin niemand uitspreekt dat de taakverdeling eigenlijk scheef zit. Of omdat je vindt dat een collega het anders zou moeten doen.

Dan ben je behalve met je werk ook bezig met alles eromheen.

Waarom reageerde zij zo?

Had ik dit moeten weten?

Waarom moet ik dit alweer oplossen?

Vinden ze dat ik mijn werk niet goed doe?

Juist de combinatie van onduidelijkheid, aannames en een hoge werkdruk kan ervoor zorgen dat een team steeds meer energie kwijt is aan de samenwerking.

Is de werkdruk daadwerkelijk te hoog?

Dit is een belangrijke vraag. Wij maken daarom onderscheid tussen feitelijke werkdruk en gevoelde werkdruk.

Soms zijn er gewoon te weinig mensen voor het werk dat gedaan moet worden. Systemen werken slecht, procedures kosten onnodig veel tijd of de hoeveelheid werk is structureel te groot. Dan helpt een gesprek over mindset weinig. Je moet eerst kijken wat er praktisch en organisatorisch kan veranderen.

Dat onderscheid vinden we belangrijk. Als de feitelijke werkdruk hoog is en je vertelt mensen vooral dat ze anders met hun werkdruk moeten omgaan, kan dat zelfs extra frustratie opleveren. Alsof zij het probleem zijn.

Kijk daarom eerst eerlijk naar het werk zelf. Wat vragen we van mensen? Past dat binnen de beschikbare tijd? Waar ontstaat dubbel werk? Welke processen kosten onnodig veel energie? En zijn de doelen en prioriteiten voor iedereen helder?

[CTA-BLOK]

Waar ontstaat de druk in jouw team?

Ervaren meerdere mensen stress en krijg je niet goed boven tafel waar die vandaan komt? Wij kunnen samen onderzoeken wat er in het werk, de samenwerking en het team speelt.

Waarom ervaart de één veel stress en de ander minder?

Hier wordt werkdruk interessant.

Twee mensen kunnen precies dezelfde deadline hebben en die totaal anders ervaren. De één denkt: drukke week, even aanpoten. De ander ligt om drie uur ’s nachts wakker en probeert in gedachten het hele project alvast op te lossen.

De deadline is hetzelfde. De ervaring verschilt.

Dat betekent niet dat stress ‘tussen je oren zit’ en je er dus maar even anders over moet denken. Het laat vooral zien hoeveel invloed ons denken heeft op hoe we een situatie beleven.

Op een drukke dag kunnen gedachten razendsnel met je aan de haal gaan. Dit krijg ik nooit af. Straks gaat het mis. Waarom heeft die collega zijn werk nog steeds niet gedaan? Ik moet dit vanavond oplossen.

Voor je het weet ben je naast het werk zelf ook heel hard aan het werk in je hoofd.

Een andere kijk op stress en werkdruk

Binnen ons Denklicht programma Ontspannen in je denken staan we juist stil bij wat er in je hoofd gebeurt wanneer de druk oploopt.

Gedachten komen en gaan voortdurend. Sommige zijn nuttig en leiden tot een goed idee. Andere zorgen ervoor dat je gaat piekeren, analyseren en vooruitdenken over problemen die er op dat moment nog helemaal niet zijn. Hoe meer aandacht je aan die gedachten geeft, hoe troebeler het soms wordt.

Het interessante is dat je niet iedere gedachte hoeft op te lossen.

Wanneer je beter gaat herkennen dat je hoofd op volle toeren draait, ontstaat er ruimte. Je hoeft dan niet midden in de stress alle antwoorden te vinden. Vanuit meer helderheid kun je vaak veel beter bepalen wat er daadwerkelijk moet gebeuren, wat kan wachten en waar je hulp bij nodig hebt.

Dat kan veel rust geven in een drukke werkomgeving.

Meer hierover lees je bij Ontspannen in je denken.

Praktisch en doelgericht
Inzicht is waardevol, maar teams moeten er vooral in de praktijk iets mee kunnen. Daarom sluiten we elke sessie af met concrete afspraken.

Luchtig waar het kan, verdiepend waar nodig
Teamontwikkeling mag best serieus zijn, maar een beetje humor helpt vaak om lastige onderwerpen bespreekbaar te maken.

Wat kun je als team zelf doen bij stress op het werk?

Begin met een eerlijk gesprek over waar de druk precies zit. De vraag “Hebben we een hoge werkdruk?” is daarvoor eigenlijk te groot.

Maak het concreter.

• Waar verlies je momenteel veel tijd aan?

• Welke onduidelijkheid kost energie?

• Wanneer merk je dat je hoofd op volle toeren gaat draaien?

• Hoe groot is de feitelijke werkdruk en hoe erg is de ervaren werkdruk?

Vervolgens kun je beter bepalen waar actie nodig is. Misschien moeten taken anders verdeeld worden of zijn er scherpere prioriteiten nodig. Misschien kunnen overleggen korter of processen slimmer. Misschien helpt het vooral als collega’s eerder aangeven wanneer ze vastlopen.

In onze teamdagen kijken we daarom naar het hele plaatje. Naar de hoeveelheid werk, naar structuren en afspraken, naar de samenwerking én naar de manier waarop mensen de druk ervaren. Juist dat onderscheid voorkomt dat alles op één grote hoop terechtkomt onder het label ‘werkdruk’. Die aanpak sluit aan bij hoe we teams eerder helpen om doelen, prioriteiten en triggers voor werkdruk samen concreet te maken.

Wil je stress en werkdruk met je team onderzoeken?

Als stress op het werk steeds terugkomt, is het waardevol om samen uit te zoeken waar de druk daadwerkelijk ontstaat. We kijken naar wat praktisch beter kan én naar hoe teamleden omgaan met druk in hun hoofd.

Zo krijg je een veel eerlijker gesprek over werkdruk en kunnen jullie afspraken maken waar je op de werkvloer echt iets aan hebt.

Hoe ziet onze werkwijze eruit als je ons benaderd?

We houden het offerteproces graag simpel en transparant. Benieuwd naar onze werkwijze?

• 30 minuten vrijblijvend gesprek

  Tijdens dit online gesprek leren we elkaar kort kennen, geef je ons input over jouw team en wat je wilt bereiken en vertellen wij hoe we te werk zouden gaan. Soms is hier meer tijd voor nodig en uiteraard is daar dan ruimte voor.

• Offerte Teamsessies

  Je krijgt binnen een week een voorstel met teamsessies van ons met daarin een programma en een investeringsoverzicht. Na goedkeuring plannen we de verschillende momenten in.

• Gesprekken met teamleden

  Soms is het nodig om ieder teamlid individueel te spreken voorafgaande aan de teamdag. Iedereen kan kennismaken met de teamcoach en zijn eigen verhaal doen in een vertrouwelijke anonieme sfeer. De overall resultaten van deze gesprekken bespreken we gezamenlijk op de teamdag of teamsessie.

• Teamdag 'Feedback’ gaat van start

  We hebben altijd nog even contact om te horen wat er speelt in het team op dat moment. Daarna gaan we met elkaar aan de slag met het voeren van eerlijke teamgesprekken variërend van een dagdeel tot een meerdaags traject. De teamsessies zijn speels, dynamisch, met diepgang waar nodig en altijd met eindigend met praktische afspraken.

• Evaluatiegesprek

  Dit gesprek is altijd kosteloos. We bekijken hoe het gegaan is en wat er nog nodig is voor het team om op stoom te blijven. We geven advies in wat jullie zelf vanuit de organisatie nog kunnen doen.

Veelgestelde vragen over stress op het werk

Wat zijn de eerste signalen van stress op het werk?

Stress op het werk kan zich op verschillende manieren laten zien. Je merkt bijvoorbeeld dat je vaker piekert over je werk, slechter slaapt, sneller geïrriteerd raakt of moeite hebt om je te concentreren. Ook kan het voelen alsof je de hele dag druk bent, terwijl je aan het einde van de dag weinig hebt afgerond.

In een team zie je soms andere signalen. Mensen reageren korter op elkaar, overleggen kosten meer energie en kleine problemen worden ineens grote kwesties. Dat hoeft niet meteen te betekenen dat iemand overspannen is. Het zijn wel signalen om serieus te onderzoeken waar de druk vandaan komt.

Wat zijn veelvoorkomende oorzaken van stress op het werk?

Een grote hoeveelheid werk is een voor de hand liggende oorzaak. Toch ontstaat stress ook door onduidelijkheid. Als prioriteiten steeds veranderen, verantwoordelijkheden niet helder zijn of mensen niet weten wat er precies van hen wordt verwacht, kost dat veel extra energie.

Ook de samenwerking speelt mee. Aannames over collega’s, irritaties die niet worden uitgesproken en onduidelijke afspraken kunnen ervoor zorgen dat mensen voortdurend bezig zijn met afstemmen, herstellen en nadenken over wat een ander bedoelt. Zo kan onduidelijkheid de ervaren werkdruk behoorlijk vergroten.

Wat is het verschil tussen werkdruk en werkstress?

Werkdruk gaat over de hoeveelheid werk en de omstandigheden waarin je dat werk moet uitvoeren. Werkstress gaat over de spanning die je daarbij ervaart. Die twee hebben veel met elkaar te maken, maar zijn niet hetzelfde.

Je kunt een periode veel werk hebben en daar relatief ontspannen mee omgaan. Andersom kun je ook veel stress ervaren terwijl de hoeveelheid werk op papier meevalt. Daarom kijken we graag verder dan alleen de agenda en de takenlijst.

Kan onduidelijkheid zorgen voor stress op het werk?

Ja. Onduidelijkheid zorgt vaak voor extra werk én extra denkwerk. Wie bepaalt wat prioriteit heeft? Wie neemt een besluit? Wanneer is iets goed genoeg? Wat verwacht mijn leidinggevende van mij? Als zulke vragen onbeantwoord blijven, gaan mensen zelf de gaten invullen.

Dat kan leiden tot dubbel werk, veel overleg, uitstel en irritatie. Duidelijkheid over doelen, rollen, verwachtingen en de manier waarop je samenwerkt kan daarom veel rust geven.

Waarom ervaart de ene collega meer werkstress dan de andere?

Mensen kunnen precies dezelfde werksituatie heel verschillend ervaren. Dat heeft onder andere te maken met wat er op dat moment in hun hoofd gebeurt. De gedachte dit krijg ik nooit af geeft bijvoorbeeld een heel andere ervaring dan ik kijk eerst wat vandaag echt belangrijk is.

Dat betekent niet dat werkstress alleen maar ‘tussen je oren zit’. De omstandigheden doen ertoe. Tegelijkertijd heeft ons denken invloed op hoe zwaar we die omstandigheden op een bepaald moment ervaren. Juist die combinatie vinden wij interessant.

Helpt positief denken tegen werkstress?

Jezelf vertellen dat je positief moet denken terwijl je hoofd overloopt, helpt meestal weinig. Binnen Ontspannen in je denken kijken we anders naar gedachten. Gedachten komen en gaan gedurende de dag en hoeven niet allemaal opgelost, geanalyseerd of geloofd te worden.

Als je beter gaat herkennen wat er gebeurt wanneer je denken troebel wordt, ontstaat er vaak weer ruimte om helderder naar een situatie te kijken. Vanuit die helderheid zie je gemakkelijker wat werkelijk aandacht nodig heeft.

Wat kun je als team doen om stress op het werk te verminderen?

Begin met onderzoeken waar de druk werkelijk vandaan komt. Is er structureel te veel werk? Zijn systemen of procedures omslachtig? Ontbreekt er duidelijkheid over prioriteiten en verantwoordelijkheden? Of raken mensen vooral verstrikt in hun gedachten over alles wat nog moet gebeuren?

Dat onderscheid is belangrijk. Bij een structureel te hoge werkdruk moet je iets veranderen aan het werk zelf. Bij onduidelijkheid zijn heldere keuzes en afspraken nodig. En wanneer het denken voortdurend overuren maakt, kan een andere kijk op gedachten en werkdruk helpen.

Wanneer is een teamtraining over werkstress zinvol?

Een teamtraining kan zinvol zijn wanneer je merkt dat werkdruk regelmatig onderwerp van gesprek is, maar gesprekken weinig veranderen. Het helpt om samen te onderzoeken wat feitelijk veel druk veroorzaakt, waar onduidelijkheid zit en hoe ieder teamlid de situatie ervaart.

Daarbij kun je werken aan concrete afspraken over prioriteiten en samenwerking én aan hoe mensen omgaan met hun eigen denken onder druk. Zo ontstaat een gesprek waarin zowel de werkomstandigheden als de ervaren werkdruk serieus worden genomen.

Kan een teamdag een te hoge werkdruk oplossen?

Als er structureel te weinig mensen zijn voor het werk, systemen slecht functioneren of de hoeveelheid werk simpelweg te groot is, lost een teamdag dat niet op. Dan zijn eerst organisatorische keuzes nodig.